Açık ve Kapalı Cezaevi Süreci, Denetimli Serbestlik ve Firar
Hükümlülerin açık ceza infaz kurumlarına ayrılması, İnfaz Hukuku'nun önemli bir parçasıdır ve infaz rejimini belirler.
Doğrudan açık ceza infaz kurumuna gönderilebilecek hükümlüler şunlardır:
a. Kasıtlı suçlardan 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise 5 yıl veya daha az hapis cezası kesinleşenler.
b. Adlî para cezası hapis cezasına çevrilenler
c. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu gereğince tazyik hapsine tabi tutulanlar.
KAPALI CEZA İNFAZ KURUMUNA GÖNDERİLME ŞARTLARI
Bazı hükümlülerin doğrudan kapalı ceza infaz kurumuna gönderilmesi esastır. Bu kişiler, hapis cezalarının süresine bakılmaksızın Kapalı Kuruma alınır. Bu kişiler:
-Türk Medeni Kanunu (TMK) kapsamında kesinleşen tüm hapis cezaları.
- Terör suçları, Örgüt kurma, yönetme veya üye olma suçlarından kesinleşmiş hapis cezası olanlar.
-Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan kesinleşmiş hapis cezası bulunanlar.
-İkinci defa mükerrir olarak kesinleşmiş hapis cezası alanlar.
-Koşullu salıvermenin geri alınmasına dair kesinleşmiş kararları olanlar.
-Mahkemeler veya aile mahkemelerince verilmiş disiplin veya zorlama hapsi kararları olanlar (2004 sayılı İİK hariç).
-Ayrıca, kasıtlı suçlardan toplam 3 yıldan fazla, taksirli suçlardan ise toplam 5 yıldan fazla hapis cezası alanlar doğrudan yakalama kararı çıkarılarak kapalı ceza infaz kurumuna sevk edilir.
AÇIK CEZAEVİNE GEÇİŞ HAKKI OLMAYANLAR
-Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar,
- Koşullu salıverilme kararı geri alınanların, geri alınan cezalarının tamamı,
-Kapalı kurumlardan (Çocuk eğitimevleri hariç) bir kez firar edenler ile açık kurumlardan ikinci kez firar etmiş olanların, firar tarihinden önce kesinleşmiş olan cezaları ve koşullu salıverilme tarihine kadar kesinleşerek infazına başlanacak olan cezalarının tamamı,
-Açık cezaevindeki çalışma koşullarına (Yaş, sağlık durumu, bedensel veya zihinsel yetenekleri bakımından) uyum sağlayamayacakları idare ve gözlem kurulu kararıyla tespit edilenler
-Başka bir suçtan tutuklu olan hükümlü
-2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu gereğince verilen hapsen tazyik veya tazyik hapisleri dışında, diğer kanunlarda düzenlenen tazyik, disiplin veya zorlama hapislerinin tamamı, kapalı kurumlarda infaz edilir.
Açık cezaevine İdare ve Gözlem Kurulu Kararı ile geçiş mümkün olup, Bu karara infaz hakimliğine ve Ağır Ceza Mahkemesine itiraz mümkündür. Buradan da ret çıkarsa Kanun yararına bozma başvurusu yapılabilir
KAPALIDAN AÇIĞA GEÇİŞ SÜRECİ
Kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin açık kuruma geçiş yapabilmesi için belirli şartları yerine getirmesi gerekir. Cezası 10 yıldan az olanlar 1 ayını, 10 yıl ve üzeri olanlar ise 1/10'unu Kapalı Kurumda tamamladıktan sonra, “iyi halli” olmak ve koşullu salıverilme tarihine 7 yıl veya daha az süre kalması halinde açığa ayrılabilir.
Ancak bazı suçlar için ek koşullar aranır:
-Hırsızlık, yağma ve uyuşturucu ticareti suçlarından hükümlü olanların açık kuruma ayrılabilmesi için koşullu salıverilme tarihine 5 yıldan daha az süre kalması gerekir.
-Cinsel suçlar (madde 102 ve 103) ile eşe karşı işlenen cinayet, yaralama veya eziyet suçlarında ise bu sürenin 3 yıldan az olması şarttır.
-01.07.2016 öncesi işlenen suçlarda istisnai suçlar hariç 5 yıl altı cezalar 3 gün içinde açığa oradan da denetime ayrılır.
İçtimalı cezalarda, açık kuruma ayrılmada esas alınacak suç, koşullu salıverilme tarihine en az sürenin arandığı suçtur. Örneğin mala zarar verme, hırsızlık ve eşe karşı yaralama suçları içtima edilmişse yaralama esas alınıp 3 yıl kala açığa ayrılır.
11. Yargı Paketi olarak bilinen 7571 sayılı Kanunun infazla ilgili 27. maddesiyle 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un Geçici 10. maddesinin 6. fıkrasını değiştirmiştir.
Buna göre;
İstisna sayılan suçlar hariç; 31.07.2023 ve öncesinde işlenen suçlarda, açık cezaevine 3 yıl erken ayrılma imkanı getirilmiştir. İstisna sayılan suçlar; altsoya, üstsoya, eşe, boşandığı eşe, kardeşe, çocuğa ve beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişilere karşı işlenen kasten öldürme, cinsel suçlar, terör suçları ve örgütlü suçlar ile suç tipi tanımlanmaksızın deprem sebebiyle meydana gelen ölümlere bağlı sorumluluk sebebiyle verilen cezalar olarak sayılmıştır.
İnfaz Kanunu Geçici m.10/6’dan yararlanacak hükümlü; toplam cezası 10 yılın altında ise 1 ay kapalıda, 10 yıl ve üzeri ise 3 ay kapalıda kaldıktan sonra, açık cezaevine ayrılması için tabi olduğu mevzuata göre kapalıda kalması gereken süreden 3 yıl daha erken açığa çıkacak ve açık cezaevinde de en az 3 ay kalacaktır.
Açık cezaevinde bulunan hükümlü de bu kurumda en az 3 ay kalmak kaydıyla +3 yıl denetimli serbestlikten faydalanabilecektir.
30.03.2020’den önce işlenen ve İnfaz Kanunu Geçici m.6’da istisna sayılmayan suçlar yönünden, 3+3 yıl denetimli serbestlik uygulanacaktır.
30.03.2020’den önce işlenmesine rağmen İnfaz Kanunu Geçici m.6’da istisna sayılan, buna karşılık Geçici m.10/6’da kapsama alınan suçlar yönünden, 1+3 yıl denetimli serbestlik uygulanacaktır.
Yeni düzenlemeden faydalanabilmek için, hükümlünün iyi halli olması zorunludur. Yeni düzenlemede; disiplin cezası bulunan hükümlülerle ilgili olarak, otomatik iyi hal veya sicil affı gibi bir iyileştirme öngörülmemiştir. Dolayısıyla; hükümlü önce aldığı disiplin cezasını infaz etmeli, bunun ardından İnfaz Kanunu m.48/4’de belirtilen süreler geçip iyi hali yeniden kazanmalıdır. Bu şartlar gerçekleşmeden, yani hükümlünün iyi halli olduğu tespit edilmeden, açık cezaevine ayrılması veya denetimli serbestlikle dışarı çıkabilmesi mümkün değildir.
DENETİMLİ SERBESTLİĞE AYRILMA VE GÜNCEL YARGITAY KARARI
Ceza infazında denetimli serbestliğe ayrılmak için kural olarak öncelikle açık kuruma ayrılmak gerekmektedir. Ancak, 30.03.2020 tarihinden önce işlenen ve istisnai suçlar arasında yer almayan cezalar için, açık kuruma ayrılma süresi gelmemiş olsa bile doğrudan kapalıdan denetimli serbestliğe ayrılma imkanı bulunmaktadır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi'nin 13.03.2025 tarihli E. 2024/2278, K. 2025/2053 sayılıda; bu konuda önemli bir içtihat ortaya koymuştur. Karara göre, “Açık Ceza İnfaz Kurumuna ayrılması mümkün olmayan kapalı ceza infaz kurumunda bulunan iyi halli hükümlülerin 5275 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesinin 3. fıkrasında yer alan düzenleme gereğince denetimli serbestlik suretiyle cezanın infazı usulünden yararlanabilmelerinin mümkün olduğu ancak somut olayda hükümlünün içtimalı infazı konu cezalarının bir tanesinin suç tarihinin 30.03.2020 tarihinden sonra 05.11.2022 olduğu anlaşılmakla, 5275 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesinin 3. fıkrasının uygulanmasının mümkün olmadığı, hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için 5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesine göre, şartla tahliye tarihine bir yıl yada daha az süre kalması, açık ceza infaz kurumuna ayrılması yada açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluşmasına karşın, iradesi dışındaki bir nedenle açık ceza infaz kurumuna ayrılamaması veya bu nedenle kapalı ceza infaz kurumuna gönderilmesi ve iyi halli hükümlü olması ve diğer şartları taşıması gerektiği dikkate alınmaksızın, denetimli serbestlikten yararlanması gerektiğine dair İnfaz Hakimliğince verilen karara karşı yapılan itirazın kabulü yerine reddine dair itiraz merciince verilen karar Kanun'a aykırı olup, kanun yararına bozma talebi açıklanan bu nedenle yerinde görülmüştür.” 30.03.2020 sonrası işlenen bir suçun, bu tarihten önceki bir suçla içtima edilmesi durumunda, denetimli serbestlikten yararlanmak için açık kuruma ayrılma koşulunun aranması gerektiği belirtilmiştir. Bu durum, özellikle 30 Mart 2020 sonrası bir suçla içtima edilmiş cezaların infazında dikkate alınması gereken bir husustur.
AÇIK CEZAEVİNDEN KAPALIYA SEVK VE GERİ DÖNÜŞ
Açık ceza infaz kurumundan kapalı kuruma sevk, genellikle disiplin ihlalleri nedeniyle gerçekleşir. Bu ihlaller şunlardır:
-Hücre cezası gerektiren disiplin suçları (kavga, personele saldırı, tehdit, firar teşebbüsü, uyuşturucu bulundurma).
-İzinsiz ayrılma veya izinden geri dönmeme (firar).
-Yasak eşya bulundurma (cep telefonu, kesici alet, uyuşturucu vb.).
-Ağır şiddet veya tehdit.
-Kurum kurallarına sürekli uymayarak iyi hal şartını kaybetme.
Kapalı kuruma sevk edilen hükümlünün tekrar açığa dönebilmesi için, aldığı disiplin cezasının (hücre cezası) bitmesi ve "iyi hal bekleme süresinin" dolması gerekmektedir. Bu süreler, hücre cezasının süresine göre değişir:
-10 güne kadar hücre cezası için 6 ay.
-11-20 gün hücre cezası için 1 yıl.
Bu süreler kapalı kurumda tamamlandıktan sonra, kurum idaresi tarafından yapılacak olumlu bir değerlendirme ve İdare ve Gözlem Kurulu kararıyla hükümlü tekrar açık kuruma sevk edilebilir.
FİRAR DURUMUNDA YAŞANACAKLAR
Firar, cezaevinden izinsiz ayrılma veya açık cezaevinden izin dönüşünde geç kalma hallerini kapsar. Karar kesinleştikten sonra teslim olmayıp saklanma hali firar değildir. Yakalandığında normal infaz yapılır. Firar durumunda uygulanacak yaptırımlar şunlardır:
-Açık cezaevinden ilk kez firar eden hükümlü kapalı kuruma gönderilir ve hücre cezası alır. Hücre cezasının ardından iyi hal bekleme süresini (6 ay veya 1 yıl) tamamladıktan sonra, iyi halli görülmesi durumunda tekrar açığa ayrılabilir.
-Kapalı kurumlardan firar eden hükümlüler yakalandıklarında tekrar açığa ayrılamaz.
-Açık kurumlardan ikinci kez firar edenler, firar tarihinden önceki veya yeni kesinleşen cezaları için bir daha açığa ayrılamaz. Ancak koşullu salıverilme sonrası yeni bir ceza gelirse, bu ceza için tekrar açık cezaevi hakkı doğabilir.
Makul sebeplerle yaşanan kısa süreli gecikmeler, Yargıtay kararlarına göre firar olarak değerlendirilmez. Ayrıca bkz GNB Hukuk|BLOG) Cezaevlerinin bu tür uygulamalarına karşı, infaz hakimliğine itiraz yoluna gidilebilir.
