Araç Hasarlarında Faiz Başlangıcı
Trafik kazaları ve araç hasarlarında tazminat alacaklarının zamanında ödenmemesi durumunda işleyen faiz, mağdurların en önemli haklarındandır. Ancak faiz başlangıcı, davanın türüne ve başvuru şekline göre değişiklik gösterir. Bu yazıda, araç hasarlarında faiz başlangıç tarihlerini ve yasal dayanaklarını detaylıca inceleyeceğiz.
FAİZ BAŞLANGICINI BELİRLEYEN UNSURLAR
Araç hasarlarından kaynaklanan tazminat taleplerinde faiz başlangıcı, aşağıdaki faktörlere göre belirlenir.
Davalı taraf (Sürücü/İşleten, ZMMS Sigortacısı, Kasko Sigortacısı)
Başvuru şekli (Eksiksiz başvuru, eksik başvuru, arabuluculuk)
Hasar türü (Haksız fiil, sigorta tazminatı)
FAİZ BAŞLANGIÇ TARİHLERİ VE YASAL DAYANAKLARI
1-SÜRÜCÜ/İŞLETEN ALEYHİNE AÇILAN DAVALAR (HAKSIZ FİİL)
Faiz başlangıcı olay tarihidir. Yasal dayanak ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) 117. maddedir.
Haksız fiilden kaynaklanan tazminat davalarında, kural olarak faiz başlangıcı zararın doğduğu tarih, yani kaza tarihidir. Çünkü zarar gören, tazminat alacağına zararın doğduğu an hak kazanır.
TBK 117 madde uyarınca, "Muaccel bir borçun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Borcun ifa edileceği gün, birlikte belirlenmiş veya sözleşmede kararlaştırılmış ise, ihtara gerek olmaksızın, o günün sonunda borçlu temerrüde düşer." Haksız fiil hallerinde, zararın gerçekleştiği an itibarıyla borç muaccel hale gelir ve temerrüt için ihtara gerek yoktur.
2-ZORUNLU MALİ SORUMLULUK SİGORTASI (ZMMS)
A) Eksiksiz Başvuru Durumu
Faiz başlangıcı 8 iş gününü takip eden 9. gün, yasal dayanak ise 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) 99. maddedir. Sigortacılar, hak sahibinin zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarıyla belirlenen belgeleri (kaza tespit tutanağı, bilirkişi raporu vb.) sigortanın merkez veya kuruluşlarından birine eksiksiz olarak ibraz etmesinden itibaren 8 iş günü içinde tazminatı ödemek zorundadır.
KTK 99 madde uyarınca, "Sigortacılar, hak sahibinin kaza veya zarara ilişkin tespit tutanağını veya bilirkişi raporunu, sigortacının merkez veya kuruluşlarından birine eksiksiz olarak ibraz edildiği tarihi izleyen sekiz iş günü içinde tazminatı ödemekle yükümlüdür." Bu süre içinde ödeme yapılmazsa, sigortacı temerrüde düşer ve 9. günden itibaren faiz işlemeye başlar.
B) Eksik Başvuru veya Başvuru Yokluğu
Faiz başlangıcı dava tarihi, yasal dayanak ise KTK 99 maddedir. Eğer sigortaya yapılan başvuru eksik belge içeriyorsa veya hiç başvuru yapılmadan doğrudan dava açılmışsa, faiz başlangıcı dava tarihidir. Çünkü sigortacının tazminat ödeme yükümlülüğü, gerekli tüm belgelerin kendisine ulaşmasıyla başlar.
3️-) KASKO / İHTİYARİ MALİ MESULİYET SİGORTASI (İMM)
A) Normal başvuruda (İhbar + 45 Gün)
Faiz başlangıcı ihbar tebliğ tarihini takip eden 45. gündür. Yasal dayanak Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartlar B.3.3.4.1 ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) 1427 maddedir. Kasko sigortasında, sigortalının hasarı sigortacıya ihbar etmesinden itibaren sigortacının tazminatı ödemek için 45 gün süresi vardır.
TTK 1427/2 uyarınca, "Sigorta tazminatı veya bedeli, rizikonun gerçekleşmesinin ardından ve sigortacıya bildirimde bulunulması üzerine veya zarar görenin sigortacıya doğrudan başvurması hâlinde, her halde rizikonun gerçekleştiğine ilişkin bildirimden kırk beş gün sonra muaccel olur." Bu 45 günlük süre, sigortacının hasarı incelemesi, ekspertiz raporu alması ve tazminat miktarını belirlemesi için tanınan azami süredir.
B) 45 Günden Önce Ret veya Kısmi Ödeme
Faiz başlangıcı Ret/Ödeme Tarihidir. Eğer sigorta şirketi 45 günlük süre dolmadan önce tazminat talebini reddederse, ret yazısının tebliğ tarihi; kısmi ödeme yaparsa, ödeme tarihi faiz başlangıcı olarak esas alınır. Çünkü sigortacı, bu tarihte edimini ifa etmediğini veya kısmen ifa ettiğini beyan etmiş olur. Kısmi ödeme 45 günlük süre dolmadan yapılmış ise, 45 günlük sürenin dolduğu tarih temerrüt tarihi olarak esas alınır.
4️-) TÜM SİGORTA TÜRLERİ İÇİN ARABULUCULUK
Faiz başlangıcı arabuluculuk son tutanak düzenlenme tarihidir. Yasal dayanak 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunudur. Dava şartı olarak uygulanan zorunlu arabuluculukta, anlaşmama tutanağı tarihi temerrüt tarihidir ve bu tarih faiz başlangıcı olarak kabul edilir.
Yargıtay içtihatlarına göre arabuluculuk faaliyeti sonunda arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarih itibariyle temerrüdün gerçekleştiği, arabulucuya başvuran tarafça alacağın talep edildiği kabul edilir. Bu düzenlemenin mantığı şudur: Arabulucuya başvurulması, alacaklının hakkını resmen talep ettiği anlamına gelir. Arabuluculuk sürecinin anlaşmazlıkla sonuçlanması durumunda, bu tarih temerrüt başlangıcı olarak esas alınır.
-Dava dilekçesinde faiz talep edilmişse, ıslah edilen miktar yönünden ayrıca faiz talep edilmesine gerek bulunmamaktadır (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 24/05/2019 Tarihli ve E: 2017/8, K: 2019/3 Bir miktar para alacağının faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesinin talep edildiği kısmî davada, dava konusu miktarın kısmî ıslahla faiz talebi belirtilmeksizin arttırılması hâlinde, arttırılan miktar bakımından dava dilekçesindeki faiz talebine bağlı olarak faize hükmedilecektir.)
-Ancak dava dilekçesinde faiz başlangıç tarihi belirtilmemişse, faiz dava tarihinden itibaren yürütülür. Bu nedenle faiz başlangıç tarihini açıkça belirtmek önemlidir.
-Birden fazla davalı durumunda yani sigorta şirketi ile birlikte aynı davada sürücü ve işletenin de davacı olması hâlinde, her bir davalı yönünden temerrüt tarihi ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Örneğin sürücü/işleten yönünden olay tarihi; sigorta şirketi yönünden başvuru/ihbar + yasal sürelerdir
-Kasko sigortası bakımından sigorta şirketine usulüne uygun başvuru yapılmış ve eksper raporu düzenlenerek zarar miktarı belirlenmiş ise, temerrüt eksper raporunun sigortacıya teslimini takip eden 10 iş günü içinde tazminatın ödenmesi gerektiği ve faiz bu tarihten itibaren işleyeceği kabul edilir. Ancak eksper raporunun düzenlenmemesi veya zarar miktarının bu aşamada belirlenememesi hâlinde, kural olarak 45 günlük sürenin bitimi temerrüt tarihi olarak esas alınır.
-Sigorta sözleşmelerinde temerrüde düşmüş olan sigortacının temerrüt (gecikme) faizi ödemeyeceğini öngören hükümler geçersizdir. 6102 sayılı TTK Madde 1427/5 de sigortacının tazminatı zamanında ödememesi halinde, temerrüt faizi ödemekten kaçınamayacağı açıkça hüküm altına alınmıştır.
-Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa ve dava açılırsa, mahkemece arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren faize hükmedilmesi gerekir. Yargıtay içtihatlarında, arabuluculuk son tutanak tarihinden itibaren faiz uygulanması konusunda uygulama birliği bulunmaktadır.
5-) FAİZ ORANLARI
Trafik kazalarında uygulanacak faiz türü, aracın niteliğine göre değişir. Hususi araçlarda yasal faiz, ticari araçlarda ise avans faizi (ticari faiz) uygulanır. Yasal faiz 3095 Sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun uyarınca belirlenen faiz oranı, avans faizinde ise ticari işlerde uygulanan ve yasal faizden genellikle daha yüksek olan faiz oranı uygulanır.
6-) SONUÇ
Araç hasarlarında faiz başlangıcı, davanın niteliğine, davalı tarafa ve başvuru şekline göre değişiklik gösteren karmaşık bir konudur. Doğru faiz başlangıç tarihinin belirlenmesi, tazminat alacağının tam ve zamanında tahsili açısından hayati önem taşır.
