AYM Bireysel Başvuruda 30 Günlük Süre Kuralı ve Uyap Üzerinden Öğrenme
Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru, 30 günlük hak düşürücü süre içerisinde yapılmak zorundadır. Bu sürenin başlangıcı, başvuru yolunun tüketildiği (nihai kararın öğrenildiği) tarihtir. Ancak UYAP (Ulusal Yargı Ağı Sistemi) üzerinden yapılan işlemler, bu sürenin başlangıcının tespitinde kritik bir rol oynamaktadır. Avukatların UYAP üzerinden kararı okuması veya dosya üzerinde işlem yapması, kararın öğrenildiği tarih olarak kabul edilmekte ve süre bu tarihten itibaren işlemeye başlamaktadır.
TEMEL KURAL: 30 GÜNLÜK SÜRE
6216 sayılı Kanun’un 47. maddesinin 5. fıkrası uyarınca:
“Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir.”
Anılan düzenlemelerde başvuru yolu öngörülen durumlarda bireysel başvuru süresinin başlangıcına ilişkin olarak başvuru yollarının tüketildiği tarihten söz edilmekte ise de haberdar olunmayan bir hususta başvuru yapılamayacağı dikkate alınarak bu ibarenin nihai kararın gerekçesinin öğrenildiği tarih olarak anlaşılması gerekir (A. C. ve diğerleri, B. No: 2013/1827, 25/2/2016, § 25).
Bu süre, bireysel başvurunun ön şartlarından biridir ve başvurunun her aşamasında dikkate alınır (Deniz Baykal, B. No: 2013/7521, 4/12/2013, § 32).
Otuz günlük süreye ilişkin başlangıç tarihinin tespitinde kanun hükmü gereği öğrenme tarihi esas alınmalıdır (Hüseyin Aşkan, B. No: 2017/15649, 21/07/2020, § 20). Bireysel başvuru süresinin işlemeye başlaması yönünden nihai kararın gerekçesinin tebliği, öğrenme şekillerinden biridir (Mehmet Ali Kurtuldu, B. No: 2013/5504, 28/5/2014, § 27). Ancak öğrenme, gerekçeli kararın tebliği ile sınırlı olarak gerçekleşmez; başka şekillerde de öğrenme söz konusu olabilir. Başvurucunun nihai kararın gerekçesini dava dosyasını incelemek suretiyle öğrenmesi mümkündür. Bu doğrultuda dosyadan suret alınması gibi hâllerde başvurucunun gerekçeli kararı öğrendiği kabul edilebilir. Başvurucuların nihai kararın gerekçesini öğrendiklerini beyan ettikleri tarih de bireysel başvuru süresinin başlangıcı olarak ele alınabilir (İlyas Türedi, B. No: 2013/1267, 13/6/2013, §§ 21, 22). Diğer yandan somut olayın koşullarında başvurucunun nihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olması gerektiğinin değerlendirilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, başvuru süresinin başlangıcı için bu tarihi de esas alabilir (Ögeday Akın, B. No: 2014/2345, 10/6/2015, § 38).
“ÖĞRENME” KAVRAMI VE UYAP’IN ROLÜ
Nihai kararın öğrenilmesi, yalnızca gerekçeli kararın tebliği ile gerçekleşmez. Başvurucunun kararı dava dosyasını incelemek, dosyadan suret almak veya beyan ettiği bir tarihte öğrenmesi de mümkündür (İlyas Türedi, B. No: 2013/1267, 13/6/2013, §§ 21, 22). Hatta başvurucunun nihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olması gerektiğinin değerlendirilmesi halinde Anayasa Mahkemesi, sürenin başlangıcı için bu tarihi esas alabilir (Ögeday Akın, B. No: 2014/2345, 10/6/2015, § 38).
Anayasa Mahkemesi, UYAP’ı kullanan avukatların dosyaya ilişkin işlemlerini öğrenme olarak kabul etmektedir. Nihai kararın gerekçesine erişmenin mümkün hâle geldiği durumlarda, avukatlar bu sistemi kullanmak suretiyle kararı kesin olarak öğrenme imkânına sahiptir (Hüseyin Aşkan [2. B.], B. No: 2017/15649, 21/7/2020, § 27).
UYAP Evrak İşlem Kütüğü; doküman oluşturma, düzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazdırma gibi işlemleri kayıt altına alır. Bu kayıtlar, sürenin başlangıcının tespitinde doğrudan delil teşkil eder (Hüseyin Aşkan, § 28).
AYM’NİN UYAP KONUSUNDAKİ İÇTİHADI
Suat Bircan Kararı (Genel Kurul)
Anayasa Mahkemesi, henüz avukata tebliğ edilmemiş olmakla birlikte nihai kararın ilk derece mahkemesine ulaştığı, başvurucu vekilinin ise bu karardan haberdar olduğunu belirttiği tarihten daha önce ilk derece mahkemesinden kararın tebliğe çıkarılması için birden fazla talepte bulunduğunun anlaşıldığı bir başvuruda, sürenin avukatın ilk yazılı talep tarihinden itibaren işlemeye başladığını kabul etmiştir (Suat Bircan [GK], B. No: 2014/16800, 1/12/2016, §§ 21-27).
Hüseyin Aşkan Kararı (UYAP Okuma Kaydı)
Bu kararda AYM, UYAP Evrak İşlem Kütüğü üzerinde yapılan incelemede, kararın başvurucu vekili tarafından belirli bir tarihte açılarak okunduğunun tespit edilmesi üzerine, bireysel başvuru süresinin bu tarihten itibaren başlatılması gerektiğine hükmetmiştir (Hüseyin Aşkan [2. B.], B. No: 2017/15649, 21/7/2020).
Bu kapsamda; karar UYAP’a yüklendiğinde ve avukat tarafından açılıp okunduğunda, süre bu tarihten itibaren işlemeye başlar. Tebligat beklenmez. UYAP üzerinden işlem yapan avukatın, kararı öğrenmediğini ileri sürmesi mümkün değildir. Sistem, işlemin tarih ve saatini kayıt altına almaktadır. 30 günlük süre hak düşürücü niteliktedir. Bu süre geçtikten sonra yapılan başvurular, esas incelenmeksizin reddedilir. Avukatlar, UYAP üzerinden düzenli olarak dosya takibi yapmalı; kararın UYAP’a yüklenmesiyle birlikte sürenin başladığını unutmamalıdır.
Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda 30 günlük süre, nihai kararın tebliği ile, nihai kararın dosyadan öğrenilmesi ile, UYAP üzerinden okunması ile, vekilin kararı öğrendiğini beyan ettiği tarih ile, hatta öğrenmesi gereken tarih ile başlayabilir.
UYAP üzerinden yapılan her işlem, sürenin başlangıcı için tarih tespitinde kullanılabilir. Bu nedenle, özellikle avukatların UYAP’taki işlemlerini çok dikkatli yapmaları ve kararın sisteme yüklenmesinin ardından gecikmeksizin bireysel başvuruda bulunmaları gerekmektedir.
