Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar
Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 102, 103, 104 ve 105. maddelerinde düzenlenen cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, unsurları, yapısı, delillendirilmesi ve yargılama süreçleri açısından diğer suç tiplerine göre önemli farklılıklar göstermektedir. Bu suçların soruşturma ve kovuşturması hem mağdurun korunması hem de maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından büyük bir hassasiyet gerektirir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) kapsamında yürütülen bu süreçlerde, özellikle delil toplama, beden muayenesi, mağdur beyanlarının alınması ve yaş tespiti gibi hususlarda özel düzenlemeler bulunmaktadır. Bu blog yazısında, ilgili suç tiplerini, unsurlarını, Yargıtay kararları ışığında uygulamadaki önemli noktaları ve dikkat edilmesi gereken usul hükümlerini kapsamlı bir şekilde ele alacağız.
CİNSEL SALDIRI SUÇU (TCK 102)
TCK'nın 102. maddesi, 18 yaşını tamamlamış kişilere karşı gerçekleştirilen cinsel saldırı eylemlerini düzenler. Suçun temel şekli, mağdurun vücudu üzerinde cinsel arzuları tatmin amacına yönelik temas içeren davranışlarla gerçekleşir. Burada mağdurun rızasının bulunmaması en temel unsurdur.
BASİT CİNSEL SALDIRI (TCK 102/1)
• Fail ve Mağdur: Fail kadın veya erkek herkes olabilir. Mağdur ise 18 yaşını doldurmuş herhangi bir kişidir. Kamu görevlileri veya askerler açısından soruşturma genel hükümlere göre yapılır.
• Fiil: Vücut üzerinde cinsel amaçlı temas içeren her türlü davranıştır. Önemli olan eylemin cinsel arzuları tatmin amacı taşımasıdır.
• Görevli Mahkeme ve Şikayet: Asliye Ceza Mahkemesi görevlidir. Suçun temel şeklinin soruşturulması ve kovuşturulması şikayete tabidir. Ancak nitelikli haller şikayete tabi değildir.
• Yargıtay Uygulaması: Tıbbi bir müdahale sırasında gerçekleşen eylemlerin cinsel saldırı niteliğinde olup olmadığı hususunda uzman bilirkişi incelemesi yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 2017/1620 Esas, 2017/4610 Karar sayılı ilamında, doktor olan sanığın muayene sırasındaki eylemlerinin tıbbi gereklere uygun olup olmadığı ve cinsel amaç taşıyıp taşımadığı hususunda Adli Tıp Kurumu'ndan rapor alınması gerektiğine hükmetmiştir.
NİTELİKLİ CİNSEL SALDIRI (TCK 102/2)
Vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle gerçekleştirilen cinsel saldırıdır. Vajinal, anal veya oral yolla işlenebilir. Sokulan şey penis, parmak ya da herhangi bir cisim olabilir. Failin bu eylemi gerçekleştirdiğini bilmesi ve istemesi gerekir. Eşe karşı işlenen nitelikli cinsel saldırı şikayete bağlıdır, ancak suçun diğer nitelikli halleri varsa şikayet aranmaz.
TEŞEBBÜS
• Yargıtay 14. Ceza Dairesi, Esas No: 2011/5401, Karar No: 2012/12342: Sanığın, mağduru yatak odasına götürüp, ağzını kapatarak elbisesini çıkarmaya çalışması ancak mağdurun direnmesi ve sanığın erken boşalması nedeniyle eylemini tamamlayamaması durumunu nitelikli cinsel saldırıya teşebbüs olarak değerlendirmiştir.
• Yargıtay 14. Ceza Dairesi, Esas No: 2016/7628, Karar No: 2016/74715: Nitelikli cinsel istismar suçunda teşebbüsün oluşabilmesi için failin icra hareketlerine başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaması gerektiğini, mağdurun aşılabilir mukavemeti dışında bir engel yoksa suçun tamamlanmış sayılacağını belirtmiştir.
CİNSEL SALDIRIDA NİTELİKLİ HALLER (TCK 102/3)
a) Beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenmesi: Akıl hastalığı, uyku, baygınlık gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilir. Ancak Yargıtay 14. Ceza Dairesi, doğal uyku halini bu madde kapsamında görmemektedir.
Yargıtay 9. CD, 22.06.2022 tarih, 2021/27412 esas, 2022/6508 karar: Uyuyan annesine karşı eylemde bulunan sanık hakkında, doğal uykunun kendini savunamayacak durumda olma kapsamına girmediği gerekçesiyle TCK 102/3-a'nın uygulanamayacağına karar verilmiştir.
c) Kamu görevinin, vesayet veya hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuzun kötüye kullanılması suretiyle işlenmesi: Failin mağdur üzerinde hiyerarşik veya iş ilişkisinden kaynaklanan bir nüfuzu olmalıdır.
d) Silahla veya birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi:
Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 2017/949 Esas, 2018/1523 Karar: Birden fazla kişi tarafından işlenen basit cinsel saldırı eyleminde, suçun nitelikli hal oluşturduğu ve şikayete tabi olmadığı gözetilmelidir.
Yargıtay 14. Ceza Dairesi, Esas No: 2013/6130, Karar No: 2015/6567: Sanıklardan birinin eylemi gerçekleştirirken diğerlerinin sadece gülüp izlemesi durumunda, "birlikte işleme" koşulunun oluşmadığına hükmedilmiştir.
Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 29.09.2022 tarih ve 2022/1243 E., 2022/8465 K.: Olayda kullanıldığı belirlenen tabancanın mağdurun direncini kırmak için kullanılması halinde TCK 102/3-d'nin uygulanması gerektiği vurgulanmıştır.
e) İnsanların toplu olarak bir arada yaşama zorunluluğunda bulunduğu ortamların sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle işlenmesi:
Yargıtay 9. CD 21.11.2022 tarih, 2021/14218 esas, 2022/10270 karar: Suçun tramvayda işlenmesi halinde, tramvayın insanların toplu olarak bir arada yaşama zorunluluğunda bulunduğu bir yer olmaması nedeniyle TCK 102/3-e'nin uygulanamayacağı belirtilmiştir. Bu madde; yetimhane, huzurevi, kışla, ceza infaz kurumu, öğrenci yurdu, okul pansiyonu ve hastane gibi yerler için uygulanır.
ÇOCUKLARIN CİNSEL İSTİSMARI SUÇU (TCK 103)
TCK 103, 18 yaşını doldurmamış çocuklara karşı işlenen cinsel eylemleri düzenler. Korunan hukuki yarar, çocuğun cinsel dokunulmazlığı ve sağlıklı gelişimidir. Suçun oluşması için cebir, tehdit veya hile aranmaz; çocuğun rızası geçersizdir. Madde, mağdurun yaşına ve eylemin niteliğine göre farklı cezalar öngörür.
BASİT CİNSEL İSTİSMAR (TCK 103/1)
Mağdurun yaşı ve algılama yeteneğine göre iki alt grubu ayrılır:
a) 15 yaşını tamamlamamış veya tamamlamış olmakla birlikte fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş çocuklar: Bu gruba karşı her türlü cinsel davranış istismar suçunu oluşturur.
b) 15 yaşını tamamlamış ancak 18 yaşından küçük ve fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmiş çocuklar: Bu gruba karşı gerçekleştirilen cinsel davranışların istismar sayılması için cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen başka bir nedenin bulunması gerekir.
SARKINTILIK DÜZEYİNDE KALAN EYLEMLER
Uygulamada en çok tartışılan konulardan biri, bir eylemin sarkıntılık düzeyinde mi kaldığı yoksa cinsel istismarın temel şeklini mi oluşturduğudur. Yargıtay'ın bu ayrım için kullandığı temel kriterler, eylemin ani, kısa süreli ve kesintili olup olmamasıdır.
Sarkıntılık Düzeyi: Anlık dokunmalar, yürürken arkadan dokunup geçme, öpüp kaçma şeklindeki eylemler sarkıntılık suçunu oluşturur. Eylemin argüjü (ani oluşu) ve işleniş süresi önemlidir. (Örn: anlık bele sarılma).
Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 2015/547 Eşası, 2019/6682 Karar: Suça sürüklenen çocukların katılanlara yönelik ani, kesintili ve süreklilik arz etmeyen dokunma eylemlerinin sarkıntılık düzeyinde kaldığına karar verilmiştir.
Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 16.02.2023 tarih ve 2021/4497 E. 2023/702 K.: Şikayetçilerin poposuna dokunma şeklindeki kısa süreli, ani ve kesintili eylemler sarkıntılık olarak değerlendirilmiştir.
Cinsel İstismarın Temel Şekli: Belirli bir yoğunluğa ulaşan, süreklilik arz eden eylemler.
Yargıtay 9, Ceza Dairesi, 18.01.2023 tarih ve 2022/15039 E, 2023/201 K.: Mağdurun yanaklarından öpmek, dudaklarından öpmeye çalışmak, kucağına oturtmak, sırtını okşamak şeklinde belirli yoğunluğa ulaşan eylemlerin sarkıntılık düzeyini aştığına hükmedilmiştir.
Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 12.01.2023 tarih ve 2021/6359 E. 2023/105 K.: Mağduru belinden kavrayarak yatağa yatırıp boynundan ve dudağından öpmesi, kıyafet üzerinden göğsünü ısırması eylemleri de cinsel istismar olarak kabul edilmiştir.
NİTELİKLİ CİNSEL İSTİSMAR (TCK 103/2)
Cinsel istismarın vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle gerçekleştirilmesidir. 6763 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, mağdurun 12 yaşını tamamlamamış olması halinde verilecek ceza daha da artırılmıştır.
İştirak ve Nitelikli Haller (TCK 103/3)
a) Birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi: Sanıkların suça asli fail olarak iştirak etmeleri gerekir. Yardım edenler hakkında bu madde uygulanmaz.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2016/14-430 Esas, 2018/602 Karar: Hafif derecede zeka geriliği olan mağdura karşı birlikte suç işleme kararıyla hareket eden sanıkların, birbirlerinin eylemlerine katılarak mağdur üzerinde ortak hakimiyet kurmaları nedeniyle TCK 103/3-a'nın uygulanması gerektiğine hükmedilmiştir.
c) Üçüncü derece dahil kan veya kayın hısımlığı ilişkisi içinde bulunan bir kişiye karşı ya da üvey baba, üvey ana, üvey kardeş veya evlat edinen tarafından işlenmesi:
Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 2017/8401 Esas, 2019/4422 Karar: Sanığın, mağdurenin teyzesinin kocası olması nedeniyle üçüncü dereceden kayın hısımı olduğu ve cezada artırım yapılması gerektiği belirtilmiştir.
d) Vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile veya sağlık hizmeti veren ya da koruma, bakım veya gözetim yükümlülüğü bulunan kişiler tarafından işlenmesi:
Yargıtay 9, Ceza Dairesi, 21.11.2022 tarih ve 2022/1809 E. 2022/10290 K.: Kiracısı ve aynı zamanda komşusunun çocuğu olan mağdur üzerinde koruma ve gözetim yükümlülüğü bulunan sanık hakkında TCK 103/3-d'nin uygulanması gerektiği vurgulanmıştır.
Yargıtay 14. Ceza Dairesi, Esas No: 2017/9407, Karar No: 2018/3612: Sanık hakkında TCK 103/3-d'nin uygulanması gerekirken, CMK'nın 226. maddesine aykırı olarak ek savunma hakkı verilmeden karar verilmesi bozma sebebi sayılmıştır.
HATA HÜKÜMLERİ (TCK 28, 30)
Sanıkların mağdurun yaşı konusunda hataya düştüklerine dair savunmaları sıklıkla karşımıza çıkar.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu Esas No: 2013/14-749, Karar No: 2015/277: Aynı köyde yaşayan, iki yıl arkadaşlık yapan ve ailesi evlenmelerine izin vermediği için birlikte kaçan sanığın, mağdurun yaşını bilmediği yönündeki savunması kabul edilmemiştir. Mağduru uzun süredir tanıması ve ailesinin yaş küçüklüğü nedeniyle evliliğe izin vermediğini bilmesi hatanın kabulünü engellemiştir.
REŞİT OLMAYANLA CİNSEL İLİŞKİ (TCK 104)
Bu suç, 15-18 yaş grubunda olup da fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmiş olan mağdurların rızası dahilinde gerçekleştirilen vajinal veya anal yolla cinsel ilişkiyi cezalandırır. Suçun oluşması için cebir, tehdit veya hile aranmaz; mağdurun rızası esastır ancak yaşı nedeniyle bu rıza hukuken geçerli sayılmaz.
Mağdurun Şikayet Hakkı: Bu suç şikayete tabidir. Şikayet hakkı mağdura aittir. Kanuni temsilcilerin şikayeti tek başına yeterli değildir.
Yargıtay 14, Ceza Dairesi, Esas No: 2013/1058, Karar No: 2014/1126: 15-18 yaş grubundaki mağdurun bizzat şikayetçi olup olmadığı sorulmadan, sadece velisinin şikayeti ile yetinilmesi eksik inceleme sayılmıştır.
Eylemin Niteliği: Suçun unsuru olan cinsel ilişki, erkek cinsel organının vajinaya veya anüse sokulmasıdır.
Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 20.12.2022 tarih ve 2022/11682 K.: Oral yoldan organ sokulması veya parmak sokulması eylemlerinin TCK 104 kapsamında olmadığı, farklı suçları oluşturabileceği belirtilmiştir.
Yargıtay Uygulaması:
Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 09.02.2023 tarih ve 2021/1443 E, 2023/529 K.: Mağdurun rızası dahilinde gerçekleşen cinsel ilişkide tehdit, hile veya başka bir irade bozukluğu bulunmadığı takdirde, eylemin TCK 104 kapsamında kalacağına hükmedilmiştir.
Yargıtay 14. Çezâ Dairesi, Esas No: 2013561, Karar No: 20141567: Mağdurenin eylemin zorla gerçekleştiğine dair istikrarlı beyanları varsa, suçun TCK 103/2'deki nitelikli cinsel istismar olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
CİNSEL TACİZ SUÇU (TCK 105)
Cinsel taciz, kişinin vücut dokunulmazlığını ihlal etmeyen, sözlü, yazılı veya davranışla gerçekleştirilen, cinsel amaçlı rahatsız edici her türlü eylemdir. Bu suçun oluşması için cinsel amaç özel kastı aranır.
Benzer Suçlarla Ayrımı: Cinsel taciz suçu; alenen hayasızca hareketler (TCK 225), müstehcenlik (TCK 226), kişilerin huzur ve sükununu bozma (TCK 123) ve özel hayatın gizliliğini ihlal (TCK 134) suçlarıyla karıştırılabilir.
Yargıtay 9, Ceza Dairesi, 23.02.2023, 2021/15425 E. 2023/882 K.: Mağdureyi takip ederek bakmak şeklindeki eylemin cinsel tatmin amacı taşıdığına dair kesin delil bulunmaması halinde, eylemin TCK 123'teki "kişilerin huzur ve sükununu bozma" suçunu oluşturabileceği belirtilmiştir.
Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 20.12.2022 tarih ve 2021/8/6 E. 2022/11631 K. & Yargıtay 14. Ceza Dairesi, Esas No: 2013/16/79, Karar No: 2014/10915: Haber olmaksızın fotoğraf veya video çekme eylemleri, cinsel taciz değil, özel hayatın gizliliğini ihlal suçu kapsamında değerlendirilmiştir.
SORUŞTURMA VE KOVUŞTURMA USULÜNE İLİŞKİN ÖNEMLİ HUSUSLAR
Beden Muayenesi ve Örnek Alınması (CMK 75, 76, 78, 79, 81)
Şüpheli veya sanığın beden muayenesi ve vücudundan örnek alınması CMK 75'te, diğer kişilerin ise CMK 76'da düzenlenmiştir. İç beden muayenesi için hakim veya mahkeme kararı, dış beden muayenesi için ise Cumhuriyet savcısının kararı yeterlidir.
Moleküler genetik incelemeler CMK 78-79, fizik kimliğin tespiti ise CMK 81 kapsamında yapılır.
Mağdurun Beyanının Alınması (CMK 236)
Çocuk mağdurlar veya suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş diğer mağdurlar, CMK 236/3 uyarınca ifade ve beyanları sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur. Ayrıca, özel ortamda ve uzmanlar aracılığıyla dinlenmeleri esastır. Bu amaçla kurulması gereken merkezler (Adli Görüşme Odaları - AGOM) ile ilgili geçiş hükümleri bulunmaktadır.
Yaş Tespiti
Mağdurun veya suça sürüklenen çocuğun yaşının tespiti, cinsel suçlarda büyük önem taşır. CMK 218. madde uyarınca, yaş tespitiyle ilgili sorunlar ilgili kanunda belirlenen usule göre çözülür.
Yargıtay 9. CD 12.09.2022 tarih, 2021/5356 esas, 2022/7606 karar: Mağdurun yaşı konusunda tereddüt varsa, doğum kayıtları, hastane kayıtları gibi belgeler araştırılıp, gerektiğinde kemik yaşı tayini yapılmalıdır.
Zorunlu Müdafilik (CMK 150)
Yüklenen suçun cezasının alt sınırı 5 yıldan fazla ise (TCK 103/2'de olduğu gibi) veya şüpheli/sanık çocuk, kendini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise müdafi atanması zorunludur.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu 10.05.2022 tarih, 2022/1/79 esas, 2022/322 kararı: Suçun nitelikli halleri de nazara alınarak cezanın alt sınırının belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Yargıtay 14. Ceza Dairesi, Esas No: 2016/418, Karar No: 2016/4969: Müdafii duruşmaya gelmezse, derhal yeni bir müdafi görevlendirilmesi gerektiğine, aksi halde savunma hakkının kısıtlanacağına hükmetmiştir.
İddianame ve Hükmün Kapsamı (CMK 225)
Mahkeme, kararını ancak iddianamede unsurları gösterilen fiile ve failine verebilir. İddianamede anlatılan bir olayın içinde başka bir suçtan söz edilmesi, o suçtan dava açıldığı anlamına gelmez.
Yargıtay 9.CD. 28.09.2021 tarih 2021/1414 esas 2021/806 karar: İddianamede kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna yer verilmediği halde, bu suçtan da mahkumiyet hükmü kurulması CMK 225'e aykırı bulunmuştur.
6284 Sayılı Kanun Kapsamındaki Davalar
6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamındaki suçlarla ilgili davalarda, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın davadan haberdar edilmesinin zorunlu olup olmadığı hususunda Yargıtay'da farklı içtihatlar bulunmaktaydı. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, bu davalarda Bakanlığın haberdar edilmesinin zorunlu olmadığına, ancak Bakanlık davayı öğrenip katılma talebinde bulunursa katılan olarak kabul edileceğine karar vermiştir.
Yargıtay 9.CD. 14.02.2023 tarih 2022/15249 Esas, 2023/641 Karar: Davaya katılan Bakanlık lehine vekalet ücretine hükmedilemeyeceği belirtilmiştir.
Sonuç
Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, hem maddi unsurları hem de usul hükümleri açısından büyük bir titizlikle ele alınması gereken suçlardır. Yargıtay kararları, özellikle sarkıntılık-cinsel saldırı ayrımı, nitelikli hallerin uygulanması, mağdurun korunmasına yönelik usuli güvenceler (uzman eşliğinde beyan alınması, zorunlu müdafilik) ve delillendirme süreçleri (beden muayenesi, DNA analizi, yaş tespiti) konularında uygulamaya ışık tutmaktadır. Bu alanda görev yapan hukukçuların, güncel içtihatları takip etmeleri ve her somut olayı kendi özel koşullarında değerlendirmeleri büyük önem taşımaktadır.
