Koşullu Salıverilmenin Geri Alınması
Denetim Süresi, Aynen İnfaz ve Yargısal Uygulamalar
1. GİRİŞ
Koşullu salıverilme, cezanın infazı bakımından hükümlüye tanınan önemli bir imkân olmakla birlikte, bu imkân belli koşullara bağlıdır. “Koşullu salıverme, cezaevinde hal ve gidişatı iyi olan hükümlüye tanınan ve hükümlülük süresinin bitmesinden önce salıverilmesini sağlayan bir lütuftur, iyiliktir” (Sami Selçuk, Doğululaşan Batılı Kurum: Şartlı Salıverme, Tekin Yayınevi, 1. Baskı, 1990, s. 260.)
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 107. maddesi, koşullu salıverilmenin şartlarını, denetim süresinin niteliğini ve geri alınma hâllerini ayrıntılı olarak düzenler. Buna göre hükümlü, denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işler veya yükümlülüklere aykırı davranışta ısrar ederse, koşullu salıverilme geri alınır.
Uygulamada, denetim süresinin tespitinden aynen infazına karar verilecek süreye, lehe kanunun belirlenmesinden içtihat farklılıklarına kadar birçok teknik sorun ortaya çıkmaktadır.
Bu yazı, 5275 sayılı CGTİHK m.107/6 ve 107/13-a hükümleri çerçevesinde koşullu salıverilmenin geri alınmasını infaz hukukuna ilişkin derinlikli bir bakışla, örnek hesaplamalar ve Yargıtay kararları eşliğinde incelemeler içermektedir.
2. DENETİM SÜRESİNİN TESPİTİ
2.1. Kanuni Çerçeve
5275 sayılı Kanun m.107/6,“Koşullu salıverilen hükümlünün tâbi tutulacağı denetim süresi, yukarıdaki fıkralara göre infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır. Ancak süreli hapislerde hakederek tahliye tarihini geçemez.” hükmü gereği denetim süresi:
-Hükümlünün infaz kurumunda geçirmesi gereken süre kadardır.
-Bu süre bihakkın tahliye tarihini geçemez. Hak ederek tahliye tarihi (bihakkın tahliye tarihi) hükümlünün cezasının tamamını infaz ettiği, cezanın tamamlandığı tarihtir.
7242 sayılı Kanun’dan önce denetim süresi “infazda geçirilmesi gereken sürenin yarısı” idi.
765 sayılı TCK döneminde ise denetim süresi, uygulamada şartla tahliye – bihakkın tahliye arasındaki süre olarak kabul edilmekteydi.
2.2. Denetim Süresinin Başlangıcı
Yargıtay’a göre:
-Denetim süresi koşullu salıverilme kararı verildiği tarihte başlar.
(1. CD, 10.10.2025, 2025/481 E., 2025/6953 K.)
-Koşullu salıverilmesine rağmen başka suçtan cezaevinde bulunan kişinin koşullu salıverilmesi geri alınamaz, denetim süresi başlamaz.
(1.CD, 23.01.2017 T.2016/5965 E, 2017/86 K. ;1. CD, 2021/12431 E., 2021/14643 K.; 1. CD, 2023/2761E., 2023/4541K.)
-Koşullu salıverilme kararının hükümlüye tebliğ edilmemesi geri almaya engel değildir.
(1. CD, 27.06.2022 T, 2022/4617 E., 2022/5720 K ; 1. CD, 24.10.2025 T, 2025/434 E., 2025/7414 K.)
- Adli para cezası koşullu salıvermenin geri alınmasına neden olmaz.
(1. CD, 14.11.2016, 2016/4861 E., 2016/3922K.)
5275 sayılı Yasa'nın 107. maddesinin 12 ve 13. fıkrasındaki bir arada değerlendirildiğinde koşullu salıverilmenin geri alınması için 2. suçun denetim süresi içinde işlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır. Denetim süresini yükümlülüklerine uygun ve iyi hâlli olarak geçiren hükümlünün cezası yasa gereği infaz edilmiş sayılacağından, sonradan yürürlüğe giren bir yasa daha önce verilen cezalar sebebiyle hükümlülerin infaz kurumunda kalması gereken süreyi kısaltıyorsa bir başka ifade ile koşullu salıverilme süresi ve buna bağlı olarak denetim süresini hükümlü lehine düzenlemişse koşullu salıverilme kararı geri alınan hükümleri için yeni bir hesaplama ve süre belgesi yapılarak koşullu salıverilme kararının geri alınmasını gerektiren suçun denetim süresi içinde işlenip işlenmediği tespit edilmeli ve suç bu süreden sonra işlenmişse koşullu salıverilmenin geri alınması kararı kaldırılmalıdır.( Kemal Mecit, İnfaz Hukuku, Adalet Yayınevi, 5. Baskı, 2020, sayfa 565).
2.3. Uygulama Örneği
Örnek 1 - 2 yıl hapis cezası, koşullu salıverme oranı 1/2
Hükümlü: Genel bir suçtan 2 yıl hapis.
Koşullu Salıverilme oranı: 1/2.
-İnfazda geçirilmesi gereken süre:
-2 yıl × 1/2 = 1 yıl
-Denetim süresi:
-1 yıl
-Cezaevine giriş: 01.03.2023
-Koşullu Salıverilme Tarihi (KST): 01.03.2024
-Bihakkın Tahliye Tarihi (BTT): 01.03.2025
Denetim süresi (1 yıl), KST’nin üzerine eklendiğinde BTT’yi aşmadığından, denetim süresi KST–BTT arasıdır.
Örnek 2 — 9 yıl hapis cezası, koşullu salıverme oranı 2/3
Hükümlü: İstisnai bir suçtan 9 yıl hapis.
KSV oranı: 2/3.
-İnfazda geçirilmesi gereken süre:
-9 yıl × 2/3 = 6 yıl
-Denetim süresi:
-6 yıl (ancak BTT’yi aşamaz)
Cezaevine giriş: 01.01.2022
-Koşullu Salıverilme Tarihi: 01.01.2028
-Bihakkın Tahliye Tarihi: 01.01.2031
KST + 6 yıl denetim süresi → 01.01.2034,
Ancak BTT = 01.01.2031 olduğundan denetim süresi 3 yıl ile sınırlıdır.
3. AYNEN İNFAZINA KARAR VERİLECEK SÜRE
3.1. Kanuni Düzenleme
5275 sayılı Kanun m.107/12: “Koşullu salıverilen hükümlünün, denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, infaz hâkiminin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır.”
5275 sayılı Kanun m.107/13-a: “Koşullu salıverilme kararının geri alınması hâlinde hükümlünün;
a) Sonraki suçu işlediği tarihten itibaren başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla sonraki işlediği her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı sürenin,
b) (Değişik: 25/5/2005-5351/8 md.) Yükümlülüklerine aykırı davranması hâlinde, bu yükümlülüklere uymama tarihi ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla ihlalin niteliğine göre takdir edilecek bir sürenin,
Ceza infaz kurumunda aynen çektirilmesine karar verilir. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.”
-Sonraki suçun işlendiği tarihten başlamak,
-BTT’yi geçmemek koşuluyla,
+Yeni suç için verilen hapis cezasının iki katı süre
aynen infaz edilir.”
Yani hesap şu sırayla yapılır:
T = Yeni suç için verilen cezanın 2 × miktarı
T, yeni suç tarihine eklenir
Eğer BTT’yi geçiyorsa süre BTT’ye kadar daraltılır.
3.2. Uygulama Örneği
Koşullu salıverme: 10.04.2023
BTT: 15.08.2026
Yeni suçlar:
-05.06.2023 – 4 ay hapis
-20.10.2024 – 2 yıl hapis
Hesaplama:
4 ay × 2 = 8 ay BTT’yi aşmaz
2 yıl × 2 = 4 yıl yeni suç tarihine eklenince BTT’yi aşar
bu durumda 20.10.2024 – 15.08.2026 arası süre esas alınır: 1 yıl 9 ay 25 gün
Toplam aynen infaz:8 ay + 1 yıl 9 ay 25 gün = 2 yıl 5 ay 25 gün
4. LEHE KANUN UYGULAMASI
4.1. Türk Ceza Kanun'un kanunların zaman bakımından uygulanması başlıklı 7. maddesine göre; '(2) Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz edilir. (3) Hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverme ve tekerrürle ilgili olanlar hariç; infaz rejimine ilişkin hükümler, derhal uygulanır.' (TCK m. 7). Türk Ceza Kanunu'nda kanunların zaman bakımından uygulanması konusunda 'önceki ve sonraki kanunlar arasında lehe olan kanunun uygulanmasını' kabul etmiştir. Ancak infaz hukukuna ilişkin kanun hükümlerinin zaman bakımından uygulanmasında ise, 'kural olarak kanunların derhal uygulanmasını' kabul edilmiştir. Fakat kanun koyucu, derhal uygulanma ilkesinin hapis cezasının ertelenmesi, tekerrür ve koşullu salıverilme konularında uygulanmayacağını, başka bir ifadeyle, koşullu salıverilme konusunda lehe kanunların geriye yürütüleceğini düzenlemiştir. Dolasıyla koşullu salıverilme kurumuna ve uygulanmasına ilişkin kanun hükümlerinin uygulanması bakımından derhal uygulama ilkesi değil, lehe kanunun uygulanması ilkesi geçerli olacaktır. Ancak lehe kanun uygulamasında temel kural, eski ve yeni kanun hükümlerinin ayrı ayrı bir kül olarak değerlendirilip, hangi kanunun lehe olduğunun bir kül olarak belirlenmesidir. başka bir ifadeyle, lehe kanun uygulamasında tek bir hükmün infazında karma kanun uygulaması yapılmaz. (Dr. Ahmet Bozdağ, Türk Ceza Hukukunda Koşullu Salıverilme Kurumu ve Etkinliğinin Geliştirilmesi, Adalet Yayınevi, 2. Baskı, Ankara, 2021, sayfa 147-148).
4.2. Ceza Genel Kurulu 10.06.2021, 2019/206 E., 2021/272 K. sayılı ilamında; " Koşullu salıverilen hükümlü hakkında infaz işleminin özgürlüğü bağlayıcı cezanın kanun gereği yerine getirilmesi tarihine kadar kesintisiz sürdüğü, koşullu salıverilmede belirlenen denetim süresinin de koşullu salıverilme kurumundan bağımsız düşünülemeyeceği, bu doğrultuda denetim süresiyle ilgili de lehe kanun değerlendirilmesi yapılacağı, suçların tarihi itibarıyla 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 107. maddesinin 6. fıkrasında koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresine tabi tutulacağı, bu denetim süresinin infaz kurumunda geçirilmesi gereken sürenin yarısı kadar olacağı, ancak süreli hapislerde hak ederek tahliye tarihini geçemeyeceği, aynı maddenin 12. fıkrasında koşullu salıverilen hükümlünün, denetim süresinde hapis cezası gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, hâkimin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu salıverilme kararının geri alınacağı, aynı maddenin 13. fıkrasında koşullu salıverilme kararının geri alınması hâlinde hükümlünün; sonraki suçu işlediği tarihten itibaren kalan cezasının aynen, yükümlülüklerine aykırı davranması hâlinde, bu yükümlülüklere uymama tarihi hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla takdir edilecek bir sürenin ceza infaz kurumunda çektirilmesine karar verileceğinin, aynı maddenin 14. fıkrasında denetim süresi yükümlülüklerine uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde, cezanın infaz edilmiş sayılacağının düzenlendiği, 671 sayılı KHK'nın 32 maddesi ile yapılan değişiklik 5275 ve daha önceki infaz yasalarının sistematiğine uygun değil ise de; kanun koyucunun fuzuli işlerle iştigal etmeyeceği, olağan üstü süreçte infaz yasasında geçici bir dönem için şartla tahliye sonrası deneme süresini kısaltan bir düzenlemeyi yapmasının yasama görevi çerçevesinde takdir yetkisi dahilinde olduğunun kabulünün gerekeceği, lehe yasa belirlenirken 107. maddenin fıkralarının ayrı ayrı değil bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği, hükümlü hakkında verilen koşullu salıverilme kararının geri alınması için hükümlünün denetim süresi içerisinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, hâkimin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi olarak düzenlendiği, suç tarihlerinde de denetim süresinin ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin yarısı olduğu ve denetim süresini yükümlülüklerine uygun ve iyi hâlli olarak geçiren hükümlünün cezası yasa gereği infaz edilmiş sayılacağının düzenlenmesi karşısında; 107. maddenin 13. fıkrasındaki düzenlemenin hükümlünün sonraki suçu işlediği tarih ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki kalan cezasının aynen infazını öngördüğü şeklinde yorumlanmasının mümkün olmadığı, denetim süresini yükümlülüklerine uygun ve iyi hâlli olarak geçiren hükümlünün cezasını kanun gereği infaz edilmiş sayılacağından, hükümlünün koşullu salıverilme süresinin ve buna bağlı olarak denetim süresinin TCK'nın 7. maddesi ve hükümlü lehine düzenleme getiren 671 sayılı KHK'nin 32. maddesi ile 5275 sayılı Kanun'a eklenen geçici 6. maddesi uyarınca yeniden koşullu salıverilme süresi ve buna bağlı olarak denetim süresinin belirlenmesinde zorunluluk bulunduğu anlaşılmaktadır.." denilmek suretiyle, koşullu salıverilmenin geri alınmasında denetim süresi belirlenirken lehe yasa uygulaması yapılması gerektiği açıkça vurgulanmıştır.
-Denetim süresi koşullu salıvermenin ayrılmaz parçasıdır.
-Bu nedenle lehe kanun değerlendirmesi denetim süresine de uygulanmalıdır.
-Değişen infaz rejimleri arasında karma uygulama yapılamaz.
Bu karar infaz hakimlikleri için bağlayıcı nitelikte olup, sonraki yıllarda çok sayıda karara yön vermiştir.
4.3. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 12.10.2022 tarihli ve 2022/8150 E., 2022/7927 K. sayılı kararı, “somut olayda; hükümlünün 27/10/2001 tarihinde koşullu salıverildikten sonra denetim süresi içerisinde 21/03/2008 tarihinde mala zarar verme ve hırsızlık suçlarından 5 ay 25 gün hapis, 3 ay 10 gün hapis, aynı tarihte işlediği nitelikli hırsızlığa teşebbüs suçundan 11 ay 20 gün hapis, 14/09/2010 tarihinde işlediği uyuşturucu madde ticareti suçundan 4 yıl 2 ay hapis cezası ile cezalandırıldığı anlaşılmakla;
7242 sayılı Kanun’un 48. maddesi ile 5275 sayılı Kanun’un 107. maddenin 13. fıkrasının (a) bendinde yer alan “kalan cezasının aynen” ibaresi “Sonraki suçu işlediği tarihten itibaren başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla sonraki işlediği her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı sürenin” şeklinde değiştirilmesi üzerine yeni durumun hükümlünün lehine olup olmadığının tespiti hususunda Mahkemesince öncelikle, hükümlünün deneme süresinde işlediği her bir suçun iki katı sürenin suç tarihlerinden başlayarak bihakkın tahliye tarihini geçmeyecek şekilde bir hesaplama yapılarak gösterilmesi, alınacak ve aynen infazına karar verilmesi gerekecek süre açısından hükümlü lehine olan düzenlemenin 7242 sayılı Kanunla yapılan değişiklik öncesi mi yoksa sonrası mı olduğunun denetime imkan verecek şekilde tespit edilmesinden sonra uygulama yapılması gerektiği gözetilmeksizin İnfaz Hakimliğince verilen kararın usul ve yasaya aykırı olması nedeniyle bu karara karşı yapılan itirazın kabulüne karar verilmesi gerekirken reddine dair itiraz merciince verilen kararda isabet görülmemiştir.” şeklindedir.
4.4. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 27.03.2025 tarih 2024/7504 esas, 2025/2559 sayılı ve 2024/5614 E, 2025/3755 K. 2025/107 E ,2025/3071K. "..Hükümlünün, şartla tahliyeye hak kazanabilmesi için ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken süre ile buna bağlı olarak belirlenmesi gereken denetim süresinin sadece yapılan yasal değişikliklerin bir bölümü esas alınarak tespit edilmesi ve uygulanmasının mümkün olmadığı, yasal düzenlemenin bir bütün halinde olaya uygulanarak hükümlünün hukuki durumunun
belirlenmesi gerektiği...."
