Trafik Kazalarından Kaynaklanan Ticari Kazanç Kaybı Tazminatı
Ticari kazanç kaybı, ticari amaçla kullanılan bir aracın, maddi hasarlı trafik kazası nedeniyle onarım süresi boyunca kullanılamaması ve bu süre boyunca gelir elde edilememesi neticesinde ortaya çıkan maddi zarardır. Tamir gerektirmeyen veya çok kısa sürede giderilebilecek nitelikteki hasarlarda ticari kazanç kaybı tazminatının oluşacağından söz edilememektedir. Taksi, minibüs, servis aracı, kurye veya kiralık araç gibi ticari araçların kazaya karışması durumunda araç sahibinin faaliyetini sürdürememesi ciddi maddi zararlara yol açmaktadır. Söz konusu ticari araçlar gelir elde etmek amacıyla kullanıldığı için, bir kazadan sonra sadece araçta oluşan hasar değil aynı zamanda aracın çalışamadığı süre boyunca oluşan gelir kaybı da zarar olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle ticari kazanç kaybı da, kusurlu taraftan talep edilebilen bir tazminat alacağı olarak kabul edilmektedir.
Araç sahibi, ticari kazanç kaybına ilişkin tazminatı, Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları ‘Teminat Dışı kalan Haller’ maddesinde kazanç kaybının teminat kapsamı dışında bırakılması ve dolaylı zarar olması sebebi ile kusurlu karşı araç sürücüsünden veya ruhsat sahibinden talep edebilecektir.
Burada dikkat edilmesi gereken husus, söz konusu tazminatın talep edilebilmesi için hangi şartların bir arada bulunması gerektiğidir.
1-KUSUR
Ticari kazanç kaybı tazminatının talep edilebilmesi için, tazminat talebinde bulunan kişinin söz konusu kazaya asli ve tam kusuru ile sebep olmaması gerekmektedir. Bir başka deyişle talepte bulunan, %100 oranında kusurlu olmamalıdır. Trafik kazasındaki kusur oranları; kaza tespit tutanaklarından, sigorta şirketleri tarafından yapılan kusur değerlendirmelerinden, alanında uzman bilirkişiler tarafından hazırlanan bilirkişi raporları tarafından belirlenmektedir.
2- TAZMİNAT HESAPLAMASI
Dikkat edilmesi gereken bir diğer husus, kazanç kaybı hesaplamasının nasıl yapılacağıdır. Söz konusu hesaplama, aracın serviste kaldığı süre ile aracın ortalama günlük gelirinin çarpılması ile elde edilmektedir. Aracın serviste kaldığı süre; servis kabul ve teslim belgelerinden, ekspertiz raporlarından ve onarım faturalarından tespit edilmektedir. Aracın tamirde kaldığı süre ne kadar uzun ise, kazanç kaybı miktarı da o kadar artmaktadır. Ancak Yargıtay kararlarına göre, yalnızca eksper raporlarındaki sürenin değil, aracın olması gereken makul tamir süresi esas alınması gerektiği hususu göz ardı edilmemelidir. Aracın pert olması halinde dahi, sigorta şirketinin pert bedeli/ sovtaj bedeli ödemesi yaptığı tarihe kadar geçen makul süre için ticari kazanç kaybı talep edilebilmesi mümkündür.
3- ARAÇ SAHİBİNİN TACİR/ESNAF OLMASI
Ticari kazanç kaybının istenebilmesi için aracın sadece ticari araç olması yeterli değildir, ayrıca araç sahibi de tacir veya esnaf olmalı, hem mağduriyetini hem de günlük kazancını belgelerle ispat etmelidir. Alanında uzman bilirkişiler; vergi levhası, gelir kayıtları, şoför odası veya meslek odası verileri ve piyasa ortalamaları gibi belgeler üzerinde inceleme yaparak talepte bulunan araç sahibinin yapmak zorunda olduğu zorunlu giderler dışında aracın çalıştırılmasından kaynaklı amortisman, yakıt vb. giderler de düşüldükten sonra günlük net kazancının ne kadar olacağı hususunda bir sonuca varmaktadır. Bu hesaplama yapılırken zorunlu giderler düşülmelidir. Aksi halde ödenecek tazminatlar sebepsiz zenginleşmeye neden olacaktır.
Örneğin gelir kayıtları incelendiğinde bir ticari aracın ortalama günlük net kazancı, amortisman ve yakıt giderleri de düşüldüğünde 5.000 TL ise ve araç 10 gün serviste kaldıysa 50.000 TL ticari kazanç kaybı tazminatı talep edilebilecektir.
4- YASAL SÜRE İÇERİSİNDE OLUNMASI
Söz konusu ticari araç kazanç kaybı tazminatı davalarında zamanaşımı süresi kaza tarihinden itibaren 2 yıldır. Yani son iki yıl içinde yaşanan kaza nedeniyle ticari kazanç kaybı yaşayan mağdur taraf, ticari araç kazanç kaybı tazminatı talebinde bulunabilecektir.
TİCARİ KAZANÇ KAYBINA İLİŞKİN YARGITAY KARARLARI
1-Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2020/1658 E. ,2021/564 K.
Kaza sırasında davacı tarafından sevk ve idare edilen... plakalı aracın ticari vasıflı olduğu anlaşıldığına göre davacının kazanç kaybı talebi yönünden bilirkişi raporu ile tespit edilen miktar da dikkate alınarak davacı yararına maddi tazminatın kapsamının belirlenmesi gerekirken yazılı gerekçeyle kazanç kaybına yönelik istemin reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir. Kararın açıklanan nedenle bozulması gerekmiştir.
2-Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 2017/3834 E., 2018/3579 K.
Dava, trafik kazasından kaynaklanan maddi tazminat istemine ilişkindir. Davalı ... şirketinin ZMSS poliçesinden kaynaklanan sorumluluğu azami poliçe teminat limiti dahilinde sigortalı araç sürücüsünün kusur oranı ve gerçek zarar ile sınırlıdır. ZMSS Genel Şartlarının A.3. maddesinde "Teminat Dışı Kalan Haller" başlığında (m) bendinde; dolaylı zararlar nedeniyle yöneltilecek tazminat taleplerinin teminat dışı kaldığı açıkça belirtilmiştir. Kazanç kaybı, gerçek zarar dışında aracın hasarlanması nedeniyle uğranılan dolaylı bir zarar olması sebebiyle poliçe teminatına dahil değildir.
3- Yargıtay, 11. Hukuk Dairesi, 2021/1377 E., 2021/6503 K., 24.11.2021 T.
“Ayrıca, davacı taraf araçta meydana gelen zarar nedeniyle oluşan gelir kaybını da talep etmiş olup, mahkemece 15.875,00 TL kazanç kaybının davalıdan tahsiline karar verilmiştir. Dosya kapsamı itibariyle davacı taraf, aracın fiili olarak ticari faaliyette kullanılmakta olduğunu ispat edememiş olup, mahkemece davacının kazanç kaybı talebinin reddine karar verilmesi gerekirken yukarıda yazılı gerekçe ile bu talep yönünden kabul kararı verilmesi doğru görülmemiş, kararın bu nedenle de bozulması gerekmiştir. Kararında, Ticari kazanç kaybı talep edilebilmesi için aracın fiili olarak ticari faaliyette kullanıldığının ispat edilmesi gerektiğini, aksi halde talebin reddedilmesi gerektiğini hükme bağlamıştır.
4-Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 2006/5225 E., 2006/8352 K.
Davacı vekili dava dilekçesi ile, aracı tamir süresince çalıştırılmaması nedeniyle uğradıkları kazanç kaybını da talep etmiş, bilirkişi aracın serviste kaldığı süreyi esas alarak 27 gün çalışamadığını kabul etmiş ve 2.700.000.000TL kazanç kaybı belirlemiştir.Ancak kazanç kaybı belirlenirken, davacının aracını çalıştırmaması nedeniyle zorunlu giderleri olan yakıt ve amortisman vs. masrafları yapmadığı dikkate alınarak bu miktarın mahsubu ile net kazanç kaybının tespit edilmesi gerekir. Mahkemece yapılacak iş; bilirkişiden bu hususta ek rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi isabetli görülmemiştir.
5-Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2012/12834 E., 2012/12499 K., 14.11.2012 T.
.......Dosya kapsamı itibariyle davacı taraf, aracın fiili olarak ticari faaliyette kullanılmakta olduğunu ispat edememiş olup, mahkemece davacının kazanç kaybı talebinin reddine karar verilmesi gerekirken yukarıda yazılı gerekçe ile bu talep yönünden kabul kararı verilmesi doğru görülmemiş, kararın bu nedenle de bozulması gerekmiştir.
6-Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2021/26777 E., 2022/11236 K., 29.09.2022 T.
”Kural olarak haksız fiilden kaynaklanan tazminat davalarında gerçek zarar ilkesi geçerlidir. Zarar gören ancak haksız fiil sebebiyle uğradığı gerçek zararını haksız fiil sorumlularından isteyebilir. Olay tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 50’nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacı tarafından araç kiraladığına dair belge veya ödeme belgeleri sunulmasa da hakim zararı belirleyebilir. Bu durumda mahkemece, davacı aracında oluşan hasarın niteliğine göre makul tamir süresinin belirlenmesi, ihtiyaçları için aracı kullanamamaktan doğan ve bu süre içinde davacının (ikame araç) ödemesi gereken bedelin ne olacağı konularında alınan bilirkişi raporuna göre davacının araç mahrumiyet bedeli talebinin kabulüne karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme ile davacının bu talebini objektif kriter ve delillerle ispatlayamadığı gerekçesiyle reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Av. Eslem İlayda ÇOKOL
